Acil Durum Eylem Planı

Yangın, deprem, patlama, kimyasal madde yayılımı, sabotaj veya ciddi iş kazası gibi olaylar işletmelerde çalışanların yaşamını, çevreyi, iş ekipmanlarını ve üretimin devamlılığını tehdit edebilir. Acil durum sırasında yaşanabilecek panik ve koordinasyon eksikliği, olayın etkilerinin büyümesine neden olabilir.

SİMA OSGB, hizmet verdiği işletmelerde meydana gelebilecek acil durumları belirler; önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin planlanmasına, acil durum ekiplerinin oluşturulmasına, çalışanların eğitilmesine ve işyerine özel acil durum planının hazırlanmasına destek olur.

Hazırlanan plan; işletmenin faaliyet alanı, tehlike sınıfı, çalışan sayısı, bina yapısı, kullanılan kimyasallar, iş ekipmanları ve risk değerlendirmesi sonuçları dikkate alınarak oluşturulur. Tahliye ve tatbikat çalışmalarıyla planın uygulanabilirliği değerlendirilir ve belirlenen eksiklikler için iyileştirme çalışmaları planlanır.

Acil Durum Eylem Planı Nedir?

Acil durum eylem planı, işyerinde meydana gelebilecek acil durumlarda çalışanların nasıl hareket edeceğini, kimlerin görev alacağını, hangi müdahale ve tahliye yöntemlerinin kullanılacağını gösteren yazılı ve uygulamaya yönelik bir plandır.

Mevzuatta temel olarak “acil durum planı” ifadesi kullanılmaktadır. Uygulamada sık kullanılan “acil durum eylem planı” ise aynı hazırlık ve müdahale sürecini ifade eder.

Acil durum planı yalnızca denetimlerde gösterilmek üzere hazırlanan bir belge değildir. Planın çalışanlar tarafından bilinmesi, görevlendirilen ekiplerin eğitim alması, gerekli araç ve gereçlerin hazır bulundurulması ve planın düzenli tatbikatlarla sınanması gerekir.

Acil Durum Planı Bütün İşyerleri İçin Zorunlu mudur?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İşyerlerinde Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik kapsamında işverenlerin, işyerinde meydana gelebilecek acil durumları önceden değerlendirmesi ve gerekli hazırlıkları yapması gerekir.

Acil durum planı; çalışan sayısı veya tehlike sınıfı fark etmeksizin, mevzuat kapsamındaki işyerlerinin faaliyetleri ve riskleri dikkate alınarak hazırlanmalıdır. Planın kapsamı küçük bir ofis ile kimyasal maddelerin kullanıldığı büyük bir üretim tesisinde aynı olmaz.

Acil Durum Planı Ne Zaman Hazırlanır?

Acil durum planı, işyerinin tasarım veya kuruluş aşamasından itibaren ele alınmalıdır. Bina, üretim alanı ve tesisler planlanırken acil çıkışlar, kaçış yolları, yangın söndürme sistemleri, toplanma alanları ve acil müdahale imkânları değerlendirilmelidir.

Faaliyette bulunan işletmelerde ise mevcut çalışma alanı ve üretim şartları incelenerek işyerine özgü bir plan hazırlanır. Başka bir işletmeden kopyalanan veya işyerinin gerçek yapısını yansıtmayan standart planlar, acil durumda uygulanabilir olmayabilir.

Acil Durum Planı Hazırlama Aşamaları

Acil durum planı hazırlanırken birbiriyle bağlantılı aşamalar izlenir:

İşyerinde meydana gelebilecek acil durumların belirlenmesi
Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerin planlanması
Acil durumlarda görevlendirilecek kişilerin belirlenmesi
Müdahale yöntemlerinin oluşturulması
Tahliye yöntemlerinin planlanması
Acil durum ekiplerinin oluşturulması
Çalışanların bilgilendirilmesi ve eğitilmesi
Acil durum krokilerinin hazırlanması
Planın dokümante edilmesi
Tatbikat yapılması ve sonuçların değerlendirilmesi
Planın gerektiğinde güncellenmesi ve yenilenmesi

İşyerinde Meydana Gelebilecek Acil Durumlar Nasıl Belirlenir?

İşyerinde ortaya çıkabilecek acil durumlar belirlenirken yalnızca geçmişte yaşanan olaylar dikkate alınmamalıdır. İşletmenin faaliyetleri, bulunduğu bölge ve çevredeki tesislerden kaynaklanabilecek tehlikeler birlikte değerlendirilmelidir.

Acil durumların belirlenmesinde aşağıdaki hususlar dikkate alınır:

Risk değerlendirmesi sonuçları
Yangın meydana gelme ihtimali
Patlama riski
Tehlikeli kimyasal maddelerin yayılması veya sızması
İlk yardım ve acil sağlık müdahalesi gerektirecek olaylar
Tahliye gerektirebilecek olaylar
Deprem ve diğer doğal afetlerin meydana gelme ihtimali
Sabotaj, saldırı ve güvenlik tehditleri

Risk Değerlendirmesi ile Acil Durum Planı Arasındaki İlişki

Acil durum planının temelini işyerinde yapılan risk değerlendirmesi oluşturur. Risk değerlendirmesinde belirlenen tehlikeler, acil duruma dönüşme ihtimali ve olası sonuçları bakımından ayrıca incelenir.

Örneğin;

Yanıcı sıvı kullanılan işletmelerde yangın ve patlama
Kimyasal tankların bulunduğu işletmelerde sızıntı ve yayılım
Yüksekte çalışma yapılan işyerlerinde yüksekten kurtarma
Kapalı alanlarda gaz birikmesi ve mahsur kalma
Depolarda raf devrilmesi veya malzeme düşmesi
Mutfaklarda kızgın yağ yangınları
Deprem riski bulunan bölgelerde yapısal ve yapısal olmayan tehlikeler

acil durum senaryolarına dâhil edilebilir.

Yangın Acil Durum Planı

Yangın, birçok işyerinde değerlendirilmesi gereken temel acil durumlardan biridir. İşletmedeki yanıcı maddeler, elektrik tesisatı, makineler, sıcak çalışmalar ve yangının yayılabileceği alanlar belirlenmelidir.

Yangın planlaması kapsamında;

Yangın kaynakları ve yanıcı maddeler belirlenir.
Yangın algılama ve alarm sistemleri değerlendirilir.
Yangın söndürme cihazlarının konumları belirlenir.
Yangın dolapları ve sabit söndürme sistemleri kontrol edilir.
Acil çıkışlar ve kaçış yolları planlanır.
Yangınla mücadele görevlileri belirlenir.
İtfaiyeye haber verme yöntemi oluşturulur.
Enerji ve yakıt kesme noktaları gösterilir.
Tahliye ve toplanma alanı uygulamaları belirlenir.

Deprem Acil Durum Planı

Deprem sırasında ve sonrasında uygulanacak hareket tarzı önceden belirlenmelidir. Çalışanların deprem anında korunması, sarsıntı sonrasında güvenli tahliyesi ve toplanma alanında kontrol edilmesi planlanmalıdır.

Depreme hazırlık kapsamında;

Devrilebilecek dolap, raf ve ekipmanlar sabitlenir.
Cam ve düşebilecek malzemelerden kaynaklanan riskler değerlendirilir.
Enerji, gaz ve su kesme noktaları belirlenir.
Deprem sonrası kullanılabilecek tahliye yolları planlanır.
Alternatif çıkış yolları değerlendirilir.
Toplanma alanı belirlenir.
Arama ve kurtarma görevlileri planlanır.
Çalışanlara deprem anında doğru davranış eğitimi verilir.

Kimyasal Madde Sızıntısı ve Yayılımı

Tehlikeli kimyasal maddelerin kullanıldığı veya depolandığı işyerlerinde dökülme, sızıntı, gaz çıkışı ve kontrolsüz kimyasal reaksiyonlar acil durum oluşturabilir.

Kimyasal acil durum planında;

Kullanılan kimyasalların özellikleri
Güvenlik bilgi formları
Birbiriyle tehlikeli reaksiyona girebilecek maddeler
Sızıntıya müdahale ekipmanları
Uygun kişisel koruyucu donanımlar
Havalandırma ve izolasyon yöntemleri
Göz ve vücut duşlarının konumları
Atıkların güvenli şekilde toplanması
Çalışanların tahliye veya sığınma yöntemi

belirlenmelidir.

Kimyasal sızıntıya müdahale yalnızca maddenin özelliklerini bilen, uygun eğitim ve koruyucu donanıma sahip kişiler tarafından gerçekleştirilmelidir.

Patlama Riskine Karşı Acil Durum Planı

Yanıcı gaz, buhar, sis veya toz bulunan işletmelerde patlama riski ayrıca değerlendirilmelidir. Patlama meydana gelmeden önce tutuşturucu kaynakların kontrol edilmesi ve patlayıcı ortam oluşmasının engellenmesi öncelikli olmalıdır.

Acil durum planında patlamanın;

Yangına yol açması
Yapısal hasar oluşturması
İkincil patlamalara neden olması
Tehlikeli maddelerin yayılmasına yol açması
Kaçış yollarını kullanılamaz hâle getirmesi

gibi olası sonuçları dikkate alınmalıdır.

İlk Yardım Gerektiren Acil Durumlar

İş kazaları, ani rahatsızlıklar, yanıklar, zehirlenmeler, ciddi kanamalar ve benzeri olaylar acil sağlık müdahalesi gerektirebilir. İşyerindeki ilk yardım organizasyonu, profesyonel sağlık ekipleri gelinceye kadar güvenli destek sağlayacak şekilde planlanmalıdır.

Bu kapsamda;

Yeterli sayıda belgeli ilkyardımcı görevlendirilir.
İlk yardım malzemeleri hazır bulundurulur.
112 Acil Çağrı Merkeziyle iletişim yöntemi belirlenir.
Ambulansın işyerine ulaşabileceği güzergâh planlanır.
Hasta veya yaralının güvenli teslim noktası belirlenir.
İlkyardımcıların isim ve iletişim bilgileri çalışanlara duyurulur.

Sabotaj ve Saldırı Durumları

İşyerinin faaliyet alanı, bulunduğu bölge, üretim süreçleri ve güvenlik koşulları dikkate alınarak sabotaj, tehdit, şüpheli paket, izinsiz giriş veya saldırı ihtimali değerlendirilmelidir.

Bu tür durumlarda çalışanların doğrudan müdahale ederek kendilerini tehlikeye atması engellenmeli; güvenlik birimleri ve kolluk kuvvetleriyle iletişim yöntemi önceden belirlenmelidir.

Plan kapsamında;

Şüpheli durumların bildirim yöntemi
Güvenlik sorumlularının iletişim bilgileri
Tahliye veya güvenli alanda kalma kararı
Yetkisiz erişimin engellenmesi
Kolluk kuvvetlerine haber verilmesi
Çalışanların ve ziyaretçilerin kontrolü

gibi konulara yer verilebilir.

Doğal Afetler ve Çevresel Acil Durumlar

İşyerinin bulunduğu bölgenin özelliklerine göre deprem dışında sel, su baskını, fırtına, yıldırım, heyelan, yoğun kar veya aşırı sıcaklık gibi doğal olaylar da acil durum planına dâhil edilmelidir.

Komşu tesislerden kaynaklanabilecek yangın, kimyasal sızıntı, patlama veya yoğun duman gibi dış kaynaklı olayların işletmeye etkisi de değerlendirilmelidir.

Önleyici ve Sınırlandırıcı Tedbirler

Acil durum planının amacı yalnızca olay meydana geldikten sonra yapılacakları belirlemek değildir. Acil durumun oluşmasını önleyecek ve oluşması hâlinde etkilerini sınırlandıracak tedbirler de planlanmalıdır.

Alınabilecek başlıca tedbirler şunlardır:

Yangın algılama ve söndürme sistemlerinin kurulması
Makine ve elektrik tesisatının düzenli kontrol edilmesi
Yanıcı ve tehlikeli maddelerin uygun şekilde depolanması
Acil çıkışların sürekli kullanılabilir durumda tutulması
Kaçış yollarının malzemelerle kapatılmaması
Tehlikeli alanlara erişimin sınırlandırılması
Acil durdurma ve enerji kesme sistemlerinin kurulması
İşyerinin uygun güvenlik işaretleriyle işaretlenmesi
Çalışanların eğitilmesi
Acil durum ekipmanlarının bakım ve kontrollerinin yapılması
İletişim ve alarm sistemlerinin çalışır durumda tutulması

Acil Durum Ekiplerinin Oluşturulması

İşveren, işyerinin tehlike sınıfı ve çalışan sayısını dikkate alarak acil durumlarda görev yapacak yeterli sayıda çalışan belirlemelidir. Görevlendirilen çalışanlara yapacakları göreve uygun eğitim verilmeli ve gerekli araçlarla donanım sağlanmalıdır.

Acil durum organizasyonunda aşağıdaki ekipler veya görevliler yer alabilir:

Yangınla mücadele ekibi
Arama ve kurtarma ekibi
Tahliye ekibi
İlk yardım ekibi
Koruma ve güvenlik görevlileri
Enerji kesme ve teknik müdahale görevlileri
Haberleşme ve koordinasyon sorumluları

Birden fazla çalışanın görevlendirildiği ekiplerde ekip başı belirlenmeli ve ekipler arasındaki koordinasyon sağlanmalıdır.

Acil Durum Ekiplerinin Eğitimi

Acil durum görevlilerine yalnızca isimlerinin bir listede bildirilmesi yeterli değildir. Her çalışan, görevini ve kullanacağı ekipmanı öğrenmelidir.

Eğitimlerde;

Olası acil durumlar
Alarm ve haberleşme yöntemleri
Ekiplerin görev ve sorumlulukları
Yangın söndürme cihazlarının kullanımı
Arama ve kurtarma yöntemleri
Tahliye ve toplanma alanı uygulamaları
İlk yardım organizasyonu
Kişisel koruyucu donanımlar
Dış yardım ekipleriyle koordinasyon

gibi konulara yer verilir.

Verilen eğitimler katılım ve içerik bilgileriyle kayıt altına alınmalıdır. Göreve göre özel bir mevzuat kapsamında yetkili kurumdan sertifikalı eğitim alınması gerekiyorsa ilgili eğitim ayrıca sağlanmalıdır.

Acil Durum Tahliye Planı

Tahliye planı, çalışanların ve işyerinde bulunan diğer kişilerin tehlikeli bölgeden güvenli biçimde uzaklaştırılmasını amaçlar. Tahliye yolları belirlenirken binanın yapısı, çalışan sayısı, vardiyalar ve hareket kısıtlılığı bulunan kişiler dikkate alınmalıdır.

Tahliye planında;

Acil çıkış kapıları
Birincil ve alternatif kaçış yolları
Yangın merdivenleri
Toplanma alanları
Tahliye görevlileri
Ziyaretçi ve alt işveren çalışanlarının tahliyesi
Engelli veya desteğe ihtiyaç duyan kişilerin tahliyesi
Çalışan sayım yöntemi
Binaya geri dönüş yetkisi

açık biçimde tanımlanmalıdır.

Acil Durum Krokisinde Neler Bulunur?

Acil durum krokileri, çalışanların bulundukları noktayı ve en yakın güvenli çıkış yolunu kolaylıkla görebileceği şekilde hazırlanır. Krokiler kolay görülebilen alanlara yerleştirilmelidir.

Krokide aşağıdaki bilgiler gösterilebilir:

Bulunduğunuz yer işareti
Acil çıkışlar
Kaçış yönleri
Yangın merdivenleri
Yangın söndürme cihazları
Yangın dolapları
İhbar butonları
İlk yardım malzemeleri
Acil durum ekipmanları
Enerji kesme noktaları
Toplanma alanları

Alarm ve Haberleşme Yöntemleri

Acil durumun çalışanlara hızlı ve anlaşılır biçimde duyurulması gerekir. İşyerinin büyüklüğüne ve gürültü seviyesine göre siren, anons, ışıklı uyarı, telefon veya telsiz gibi farklı yöntemler kullanılabilir.

Alarm sisteminin işitme veya görme engelli çalışanlar tarafından da algılanabilmesi değerlendirilmelidir. Çalışanlar farklı alarm seslerinin ne anlama geldiğini bilmeli ve alarm verildiğinde nasıl davranacakları konusunda eğitilmelidir.

Acil durumda aranacak dış kuruluşların telefon numaraları güncel ve kolay erişilebilir şekilde bulundurulmalıdır.

Toplanma Alanı Nasıl Belirlenir?

Toplanma alanı, tahliye edilen çalışanların güvenli biçimde bir araya gelmesini ve eksik kişilerin belirlenmesini sağlayan bölgedir.

Toplanma alanı;

Yangın, patlama ve yapı çökmesi riskinden uzakta olmalıdır.
Acil yardım araçlarının girişini engellememelidir.
Çalışan kapasitesine uygun büyüklükte olmalıdır.
Kolay ulaşılabilir ve görünür biçimde işaretlenmelidir.
Duman ve tehlikeli kimyasal yayılımından etkilenme ihtimali değerlendirilmelidir.
Gerekirse alternatif bir toplanma alanı belirlenmelidir.

Acil Durum Tatbikatı

Acil durum planının uygulanabilirliği düzenli tatbikatlarla değerlendirilir. Tatbikat sırasında çalışanların alarmı algılama, güvenli çıkışları kullanma, toplanma alanına ulaşma ve ekiplerin görevlerini yerine getirme durumu gözlemlenir.

İlgili yönetmelik kapsamında acil durum tatbikatının genel olarak yılda en az bir kez gerçekleştirilmesi ve tatbikat sonuçlarının raporlanması gerekir.

Tatbikatta;

Alarm sistemlerinin çalışması
Tahliye süresi
Kaçış yollarının kullanılabilirliği
Acil durum ekiplerinin performansı
Toplanma alanındaki sayım
Ziyaretçilerin ve alt işveren çalışanlarının tahliyesi
Engelli veya desteğe ihtiyaç duyan kişilerin durumu
Haberleşme ve koordinasyon

değerlendirilir.

Tatbikat Raporu

Tatbikat tamamlandıktan sonra gözlemler ve sonuçlar kayıt altına alınır. Tatbikat raporunda aşağıdaki bilgiler yer alabilir:

Tatbikatın tarihi ve saati
Uygulanan acil durum senaryosu
Katılan çalışan ve ekipler
Alarm ve tahliye başlangıç zamanı
Tahliye süresi
Toplanma alanındaki sayım sonucu
Olumlu uygulamalar
Belirlenen eksiklikler
Alınması gereken düzeltici önlemler
Sorumlu kişiler ve tamamlanma tarihleri

Belirlenen eksikliklerin giderilmesi takip edilmeli ve gerekiyorsa tatbikat yenilenmelidir.

Acil Durum Planı Ne Zaman Yenilenir?

Acil durum planı, işyerinin tehlike sınıfına göre belirlenen azami aralıklarla yenilenir:

İşyerinin Tehlike Sınıfı	Planın Azami Yenilenme Süresi
Çok Tehlikeli	En geç 2 yılda bir
Tehlikeli	En geç 4 yılda bir
Az Tehlikeli	En geç 6 yılda bir

Ancak aşağıdaki durumlarda bu süreler beklenmeden planın tamamı veya etkilenen bölümleri yenilenmelidir:

İşyerinin taşınması veya bina yerleşiminin değişmesi
Yeni makine veya üretim hattının kurulması
Yeni kimyasal maddelerin kullanılmaya başlanması
Çalışan sayısı veya vardiya düzeninin değişmesi
Acil çıkış veya kaçış yollarının değiştirilmesi
Risk değerlendirmesinin yenilenmesi
Yeni bir acil durum riskinin ortaya çıkması
Yangın, patlama veya ciddi iş kazası yaşanması
Tatbikatta planın yetersiz olduğunun belirlenmesi

Acil Durum Planında Bulunması Gereken Bilgiler

İşyerine göre kapsamı değişmekle birlikte acil durum planında aşağıdaki bilgiler yer alabilir:

İşyerinin unvanı, adresi ve faaliyet konusu
Hazırlayan kişilere ait bilgiler
Planın hazırlanma ve geçerlilik tarihleri
İşyerinde belirlenen acil durumlar
Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirler
Acil durum müdahale yöntemleri
Tahliye yöntemleri
Acil durum ekipleri ve iletişim bilgileri
Dış kuruluşların iletişim numaraları
Acil durum krokileri
Toplanma alanları
Tatbikat ve plan yenileme bilgileri

Alt İşverenler ve Ziyaretçiler

İşyerinde alt işveren çalışanları, geçici çalışanlar, müşteriler veya ziyaretçiler bulunuyorsa bu kişilerin acil durumda nasıl bilgilendirileceği ve tahliye edileceği planlanmalıdır.

Aynı çalışma alanını kullanan farklı işverenler arasında acil durum hazırlıkları konusunda koordinasyon sağlanmalıdır. Ziyaretçilere giriş sırasında temel acil durum bilgileri verilebilir ve tahliye sırasında kendilerine refakat edecek kişiler belirlenebilir.

Acil Durum Planı ile Risk Analizi Aynı mıdır?

Risk değerlendirmesi ile acil durum planı birbirini destekleyen ancak farklı amaçlara sahip çalışmalardır. Risk değerlendirmesi işyerindeki tehlikeleri ve bunlardan kaynaklanan riskleri belirler. Acil durum planı ise meydana gelebilecek acil durumlarda yapılacak müdahale, tahliye ve koordinasyon çalışmalarını düzenler.

Acil durum planı hazırlanırken risk değerlendirmesi sonuçlarından yararlanılır. Bu nedenle risk değerlendirmesi güncellendiğinde acil durum planının da etkilenip etkilenmediği kontrol edilmelidir.

SİMA OSGB Acil Durum Eylem Planı Hizmeti

SİMA OSGB, işyerinin gerçek çalışma koşullarını inceleyerek uygulanabilir ve anlaşılır acil durum planlarının hazırlanmasına destek olur. Planlama süreci yalnızca doküman oluşturmakla sınırlandırılmaz; ekiplerin görevlendirilmesi, çalışanların bilgilendirilmesi ve tatbikatların gerçekleştirilmesi de bütünlük içinde ele alınır.

Hizmet kapsamında;

İşyerinin faaliyetleri ve yerleşim düzeni incelenir.
Risk değerlendirmesi sonuçları gözden geçirilir.
Olası acil durumlar belirlenir.
Önleyici ve sınırlandırıcı tedbirlerler planlanır.
Acil durum ekiplerinin oluşturulmasına destek olunur.
Ekiplerin görev ve sorumlulukları belirlenir.
Çalışanlara gerekli eğitimler verilir.
Müdahale ve tahliye yöntemleri hazırlanır.
Acil durum krokileri oluşturulur.
Tatbikat planlanır ve gerçekleştirilir.
Tatbikat sonuçları raporlanır.
Eksikliklere yönelik iyileştirme önerileri sunulur.

Neden SİMA OSGB?

Deneyimli iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri
İşyerine özel acil durum planlaması
Risk değerlendirmesiyle uyumlu çalışma
Acil durum ekiplerinin oluşturulmasına destek
Çalışan ve ekip eğitimlerinin planlanması
Tahliye krokilerinin hazırlanması
Uygulanabilir tatbikat senaryoları
Tatbikat sonrası raporlama ve iyileştirme takibi
Yangın, deprem, kimyasal yayılım ve diğer risklere bütüncül yaklaşım

Acil Durum Eylem Planı İçin Bize Ulaşın

Acil durum meydana geldikten sonra ne yapılacağına karar vermek için geç kalmayın. Olası tehlikelerin önceden belirlenmesi, acil durum ekiplerinin oluşturulması, çalışanların eğitilmesi ve tahliye yöntemlerinin planlanması için SİMA OSGB acil durum eylem planı hizmetinden yararlanabilirsiniz.

Acil durum planı, tahliye krokisi, ekip eğitimi ve tatbikat hizmetleri hakkında ayrıntılı bilgi almak için SİMA OSGB ile iletişime geçebilirsiniz.