Basınçlı Makine ve Ekipmanların Periyodik Kontrol Raporu

Basınç altında çalışan makine, ekipman, kap ve tesisatlar; özellikle üretim, enerji, otomotiv, metal, gıda, kimya ve benzeri sanayi kollarında yoğun olarak kullanılmaktadır. İçerisinde yüksek basınçlı sıvı, gaz veya buhar bulunan bu ekipmanlar, gerekli bakım ve kontroller yapılmadığında iş sağlığı ve güvenliği açısından önemli riskler oluşturabilir.

Basınçlı ekipmanlarda meydana gelebilecek korozyon, çatlak, deformasyon, sızdırmazlık kaybı veya emniyet sistemlerindeki arızalar; patlama, yangın, zehirli madde yayılımı, sıcak akışkan teması ve üretim kaybı gibi ciddi sonuçlara yol açabilir. Bu nedenle basınçlı kap ve tesisatların düzenli olarak kontrol edilmesi, güvenli çalışma şartlarının korunması açısından büyük önem taşır.

SİMA OSGB, çözüm ortakları aracılığıyla işletmelerde kullanılan basınçlı makine, ekipman, kap ve tesisatların periyodik kontrollerinin, gerekli testlerinin ve teknik raporlama işlemlerinin gerçekleştirilmesine destek olur.

Basınçlı Kap ve Ekipman Nedir?

Basınçlı kap; içerisinde atmosfer basıncından farklı bir basınç altında sıvı, gaz veya buhar bulundurmak amacıyla üretilen kapalı ekipmandır. İlgili teknik düzenlemeler kapsamında, izin verilen azami basıncı 0,5 barın üzerinde olan birçok basınçlı ekipman özel güvenlik şartlarına tabi olabilir.

Basınçlı kap ve tesisatlar yalnızca depolama tanklarından oluşmaz. Basınç oluşturan, taşıyan, depolayan veya kullanan makine ve tesisatlar da kontrol kapsamında değerlendirilebilir.

İşletmelerde kullanılan başlıca basınçlı kap ve ekipmanlar şunlardır:

• Hava tankları
• Kompresör hava tankları
• Buhar kazanları
• Sıcak su kazanları
• Kızgın su kazanları
• Kızgın yağ kazanları
• Kalorifer ve ısıtma kazanları
• Hidrofor ve genleşme tankları
• Boyler ve akümülasyon tankları
• Otoklavlar
• Basınçlı reaktörler
• Sanayi gazı tankları
• LPG tankları
• Kriyojenik tanklar
• Buhar ve kızgın su tesisatları
• Basınçlı hava tesisatları
• Basınç altında çalışan boru hatları
• Emniyet ventilleri ve basınç aksesuarları

Basınçlı Ekipmanların Periyodik Kontrolü Nedir?

Basınçlı ekipman periyodik kontrolü, ekipmanın güvenli biçimde çalışmaya devam edip edemeyeceğini belirlemek amacıyla yapılan teknik inceleme, ölçüm ve deneylerin bütünüdür. Kontrol sırasında basınçlı kabın gövdesi, bağlantıları, boru tesisatı, emniyet donanımları ve çalışma sistemleri incelenir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamında işveren, çalışanların kullandığı ekipmanların güvenli durumda olmasını sağlamakla yükümlüdür.

Basınçlı kap ve tesisatların kontrol zorunluluğu ile temel kontrol kriterleri, İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği’nin periyodik kontrole tabi iş ekipmanlarını düzenleyen bölümünde belirtilmektedir. Kontrollerin ekipmanın türüne uygun yöntemlerle gerçekleştirilmesi ve sonuçların raporlanması gerekir.

Basınçlı Kapların Kontrolü Neden Önemlidir?

Basınçlı ekipmanlar normal çalışma sırasında bünyelerinde önemli miktarda enerji bulundurabilir. Bu enerjinin bir arıza veya gövde hasarı nedeniyle kontrolsüz şekilde açığa çıkması, ekipmanın parçalanmasına veya bulunduğu alanda ciddi hasar meydana gelmesine neden olabilir.

Periyodik kontroller;

• Patlama ve basınçlı akışkan boşalması riskinin azaltılmasına yardımcı olur.
• Korozyon, aşınma ve çatlakların erken belirlenmesini sağlar.
• Gövde ve kaynak bağlantılarındaki hasarların tespit edilmesine katkı sağlar.
• Emniyet ventili ve basınç göstergelerinin durumunun değerlendirilmesini sağlar.
• Sızıntı ve basınç kayıplarının belirlenmesine yardımcı olur.
• Çalışanların sıcak, zehirli veya yanıcı akışkanlardan korunmasına katkıda bulunur.
• Plansız üretim duruşlarının önlenmesini destekler.
• Ekipmanın kullanım ömrünün uzatılmasına yardımcı olur.
• İşverenin iş sağlığı ve güvenliği yükümlülüklerini yerine getirmesini destekler.

Basınçlı Ekipmanlarda Kontrol Edilen Bölümler

Periyodik kontrolün kapsamı; basınçlı ekipmanın türüne, kapasitesine, çalışma basıncına, içerisindeki akışkana ve kullanım koşullarına göre belirlenir. Kontrollerde aşağıdaki bölümler incelenebilir:

• Basınçlı kabın ana gövdesi
• Kapaklar ve bağlantı elemanları
• Kaynaklı birleşim noktaları
• Flanşlar, vanalar ve contalar
• Basınç göstergeleri ve manometreler
• Emniyet ventilleri
• Tahliye ve boşaltma sistemleri
• Seviye ve sıcaklık göstergeleri
• Kontrol ve kumanda sistemleri
• Basınç şalterleri
• Boru ve tesisat bağlantıları
• Taşıyıcı ayaklar ve destek elemanları
• Isı yalıtımı ve dış koruyucu kaplamalar
• Elektriksel ve otomatik güvenlik sistemleri
• Ekipman üzerindeki etiket ve kapasite bilgileri

Basınçlı Kaplarda Hidrostatik Test

Hidrostatik test, basınçlı kapların kontrolünde kullanılan temel deney yöntemlerinden biridir. Bu testte ekipman, uygun bir sıvı ile doldurularak belirlenen deney basıncına çıkarılır. Kabın basıncı güvenli şekilde taşıyıp taşıyamadığı, sızdırmazlığı ve yapısal durumu değerlendirilir.

İlgili standartlarda farklı bir değer belirtilmediği durumlarda hidrostatik test, genel olarak ekipmanın işletme basıncının 1,5 katı esas alınarak uygulanabilir. Test basıncı belirlenirken ekipmanın tasarım özellikleri, üretici talimatları, izin verilen azami basıncı ve ilgili standartlar birlikte değerlendirilmelidir.

Hidrostatik test sırasında;

• Basıncın belirlenen seviyede tutulup tutulamadığı kontrol edilir.
• Gövde ve bağlantılarda sızıntı bulunup bulunmadığı incelenir.
• Kaynak bölgelerinde hasar veya çatlak belirtisi aranır.
• Kalıcı deformasyon oluşup oluşmadığı değerlendirilir.
• Flanş, vana ve bağlantıların sızdırmazlığı kontrol edilir.
• Ekipmanın deney sonrasındaki fiziksel durumu gözden geçirilir.

Hidrostatik testin uygulanacağı alanın güvenli hâle getirilmesi, test sırasında yetkisiz kişilerin alana girmemesi ve test basıncının kontrollü biçimde artırılması gerekir.

Hidrostatik Test Her Durumda Yapılabilir mi?

Basınçlı kapların periyodik kontrolünde temel yöntem hidrostatik test olmakla birlikte, bazı işletmelerde ekipmanın veya tesisin durdurulamaması, sistemin suyla doldurulmasının teknik açıdan uygun olmaması ya da ekipmanın proses özellikleri nedeniyle hidrostatik test uygulanamayabilir.

Hidrostatik testin uygulanmasının mümkün olmadığı zorunlu durumlarda, ekipmanın türüne ve ilgili standartlara uygun tahribatsız muayene yöntemlerinden yararlanılabilir. Kullanılacak yöntemin ekipmanın yapısına ve tespit edilmek istenen kusura uygun olması gerekir.

Hidrostatik test yerine alternatif bir yöntem kullanılması durumunda, testin neden yapılamadığı ve tercih edilen kontrol yöntemi periyodik kontrol raporunda gerekçesiyle birlikte açıkça belirtilir.

Tahribatsız Muayene Yöntemleri

Tahribatsız muayene, ekipmana zarar vermeden yüzey veya iç yapıdaki süreksizlikleri belirlemek amacıyla uygulanan kontrol yöntemlerini ifade eder. Basınçlı kabın malzemesine, yapısına ve incelenecek bölgesine göre farklı yöntemler kullanılabilir.

Uygulanabilecek başlıca tahribatsız muayene yöntemleri şunlardır:

• Görsel muayene
• Ultrasonik muayene
• Ultrasonik kalınlık ölçümü
• Manyetik parçacık muayenesi
• Sıvı penetrant muayenesi
• Radyografik muayene
• Sızdırmazlık testleri

Uygulanacak tahribatsız muayene yöntemi, yetkili kişi tarafından ilgili standartlar ve ekipmanın teknik özellikleri dikkate alınarak belirlenir.

Basınçlı Ekipmanların Periyodik Kontrol Süresi

Basınçlı kap, ekipman ve tesisatların periyodik kontrol aralıkları öncelikle ilgili standartlara göre belirlenir. Standartlarda açık bir kontrol aralığı bulunmaması hâlinde, varsa üreticinin öngördüğü süre ve kriterler dikkate alınır.

Üretici tarafından da bir süre belirtilmemişse periyodik kontrol aralığı;

• İşyerinin ortam koşulları
• Ekipmanın kullanım sıklığı
• Günlük çalışma süresi
• İşletme basıncı ve sıcaklığı
• Basınç altında bulunan akışkanın özellikleri
• Korozyon ve aşınma ihtimali
• Bakım ve onarım geçmişi
• Önceki kontrol sonuçları
• Risk değerlendirmesi sonuçları

dikkate alınarak belirlenir.

İlgili mevzuatta veya uygulanabilir standartta farklı bir süre belirtilmediği durumlarda periyodik kontrol aralığı genel olarak bir yılı aşmamalıdır. Ancak yüksek riskli, yoğun kullanılan veya ağır çalışma şartlarına maruz kalan ekipmanlarda daha kısa kontrol aralıkları belirlenebilir.

Hangi Durumlarda Yeniden Kontrol Yapılmalıdır?

Aşağıdaki durumlardan sonra mevcut periyodik kontrol süresi beklenmeden basınçlı ekipmanın yeniden kontrol edilmesi gerekebilir:

• Ekipmanın önemli bir bakım veya onarımdan geçirilmesi
• Basınçlı gövde üzerinde kaynak işlemi yapılması
• Emniyet sistemlerinin veya kritik parçaların değiştirilmesi
• Ekipmanın başka bir alana taşınarak yeniden kurulması
• Çalışma basıncı, sıcaklığı veya kullanım amacının değiştirilmesi
• Uzun süre kullanılmayan ekipmanın yeniden devreye alınması
• Basınç kaybı, kaçak veya olağan dışı ses belirlenmesi
• Aşırı basınç veya aşırı sıcaklık meydana gelmesi
• Kaza, yangın, patlama veya fiziksel darbe yaşanması
• Ekipmanın güvenliğinden şüphe duyulması

Basınçlı Kaplarda Kontrol Edilen Güvenlik Kriterleri

Basınçlı kap ve tesisatların güvenli kullanılabilmesi için ekipman, emniyet donanımlarıyla birlikte değerlendirilir. Periyodik kontrol sırasında başlıca aşağıdaki kriterler incelenir:

Korozyon Kontrolü

Basınçlı kabın iç veya dış yüzeyinde oluşan korozyon, malzeme kalınlığının azalmasına ve gövdenin basınca karşı dayanımını kaybetmesine neden olabilir. Korozyon belirtileri görsel olarak incelenir; gerekli durumlarda ultrasonik kalınlık ölçümü yapılır.

Sızdırmazlık Kontrolü

Gövde, kaynak, flanş, vana, conta ve bağlantı noktalarında kaçak bulunup bulunmadığı kontrol edilir. Sızdırmazlık kaybı; yanıcı, zehirli veya yüksek sıcaklıktaki akışkanların çalışma ortamına yayılmasına neden olabilir.

Aşınma ve Malzeme Kalınlığı

Basınçlı kabın kullanım süresi, içerisindeki akışkan ve çalışma şartları zamanla aşınmaya neden olabilir. Kritik bölgelerde malzeme kaybı veya incelme olup olmadığı değerlendirilir.

Çatlak ve Deformasyon Kontrolü

Gövde, kapak ve kaynak bölgelerinde çatlak, şişme, ezilme, bükülme veya kalıcı şekil değişikliği bulunup bulunmadığı incelenir. Gerekli durumlarda uygun tahribatsız muayene yöntemleri uygulanır.

Bağlantı Kontrolleri

Flanşlar, cıvatalar, vanalar, boru bağlantıları ve ekipmanı taşıyan destekler kontrol edilir. Gevşek, hasarlı veya uygun olmayan bağlantılar raporda belirtilir.

Basınç ve Sıcaklık Kontrolleri

Ekipmanın çalışma basıncı ve sıcaklığının tasarım değerleri içerisinde olup olmadığı değerlendirilir. Manometre, termometre, basınç şalteri ve sıcaklık sensörü gibi göstergelerin durumu incelenir.

Temizlik ve Fonksiyon Kontrolü

Ekipmanın çalışma güvenliğini etkileyebilecek kirlenme, tortu, tıkanıklık veya yabancı madde birikimi kontrol edilir. Vana, tahliye sistemi, kontrol mekanizması ve güvenlik donanımlarının işlevlerini yerine getirip getirmediği değerlendirilir.

Emniyet Ventili Kontrolü

Emniyet ventili, basınçlı ekipmandaki basıncın güvenli sınırların üzerine çıkması hâlinde fazla basıncı tahliye eden önemli bir güvenlik donanımıdır. Ventilin devreye girmemesi, basıncın tehlikeli seviyelere ulaşmasına neden olabilir.

Kontroller sırasında emniyet ventilinin;

• Ekipmana uygun olup olmadığı
• Doğru basınca ayarlanıp ayarlanmadığı
• Bağlantılarının güvenli durumda bulunup bulunmadığı
• Tahliye hattının uygunluğu
• Fiziksel hasar veya korozyon taşıyıp taşımadığı
• Gerekli durumda fonksiyonunu yerine getirip getirmediği

değerlendirilir.

Basınçlı Ekipman Periyodik Kontrolü Nasıl Yapılır?

Kontrol süreci ekipmanın teknik özelliklerine göre planlanır. İşletmeden ekipmana ait teknik dokümanlar, önceki raporlar ve bakım kayıtları istenir. Ekipmanın güvenli şekilde devreden çıkarılması ve test için hazırlanmasının ardından incelemelere başlanır.

Periyodik kontrol genel olarak şu aşamalardan oluşur:

1. Ekipmanın marka, model, seri numarası ve kapasite bilgilerinin belirlenmesi
2. Çalışma ve tasarım basıncının tespit edilmesi
3. Üretici dokümanları ile önceki kontrol raporlarının incelenmesi
4. Gövde ve bağlantıların görsel olarak kontrol edilmesi
5. Korozyon, aşınma, çatlak ve deformasyon incelemesi yapılması
6. Manometre, emniyet ventili ve güvenlik donanımlarının kontrol edilmesi
7. Uygun şartlarda hidrostatik test uygulanması
8. Gerekli durumlarda tahribatsız muayene yöntemlerinin kullanılması
9. Ölçüm ve deney sonuçlarının teknik açıdan değerlendirilmesi
10. Uygunsuzlukların ve düzeltici önerilerin belirlenmesi
11. Periyodik kontrol raporunun hazırlanması

Kontrol Öncesinde İşletmenin Yapması Gerekenler

Kontrolün güvenli ve sağlıklı şekilde gerçekleştirilebilmesi için işletmenin gerekli hazırlıkları tamamlaması gerekir:

• Ekipmana ait teknik dosya ve kullanım kılavuzu hazır bulundurulmalıdır.
• Önceki periyodik kontrol ve bakım raporları sunulmalıdır.
• Ekipman güvenli biçimde devreden çıkarılmalıdır.
• Basınçlı kap boşaltılmalı ve gerekiyorsa temizlenmelidir.
• Enerji ve akışkan bağlantıları güvenli biçimde kesilmelidir.
• Kontrol alanına yetkisiz kişilerin girmesi engellenmelidir.
• Test için gerekli su, bağlantı ve tahliye imkânları sağlanmalıdır.
• İşletmenin yetkili teknik personeli kontrol sırasında hazır bulunmalıdır.

Yanıcı, zehirli veya tehlikeli akışkan içeren ekipmanlarda kontrol öncesi temizlik, gazdan arındırma ve güvenli çalışma izinlerinin tamamlanması gerekebilir.

Basınçlı Ekipman Periyodik Kontrol Raporunda Neler Bulunur?

Kontrol tamamlandıktan sonra ekipmanın kontrol tarihindeki teknik durumunu gösteren basınçlı ekipman periyodik kontrol raporu hazırlanır. Raporda aşağıdaki bilgiler yer alabilir:

• İşletmeye ait bilgiler
• Ekipmanın adı ve kullanım yeri
• Marka, model ve seri numarası
• İmal yılı ve kapasite bilgileri
• Çalışma ve test basıncı
• Kontrol tarihi ve uygulanacak kontrol aralığı
• Uygulanan kontrol ve test yöntemleri
• Kullanılan ölçüm cihazları
• Hidrostatik test sonuçları
• Varsa tahribatsız muayene sonuçları
• Gövde ve bağlantılara ilişkin tespitler
• Emniyet ventili ve güvenlik donanımlarının durumu
• Tespit edilen uygunsuzluklar
• Alınması gereken düzeltici önlemler
• Sonuç ve teknik değerlendirme
• Kontrolü gerçekleştiren yetkili kişiye ait bilgiler

Hidrostatik testin yapılamadığı durumlarda, testin neden gerçekleştirilemediği ve yerine uygulanan kontrol yöntemi raporda gerekçesiyle birlikte belirtilir.

Bakım ile Periyodik Kontrol Aynı İşlem midir?

Basınçlı ekipmanların bakımı ile periyodik kontrolü birbirinden farklı işlemlerdir. Bakım; ekipmanın çalışır durumda tutulması, temizlenmesi, ayarlanması ve arızalı parçalarının değiştirilmesi amacıyla yapılır. Periyodik kontrol ise ekipmanın güvenli kullanıma uygun olup olmadığının yetkili kişi tarafından teknik yöntemlerle değerlendirilmesi ve raporlanmasıdır.

Ekipmana düzenli bakım yapılması, periyodik kontrol zorunluluğunu ortadan kaldırmaz. Periyodik kontrol raporunun bulunması da gerekli bakım ve onarımların yapılmayacağı anlamına gelmez. Güvenli kullanım için bakım, günlük kontroller ve periyodik kontroller birlikte yürütülmelidir.

İşverenin Sorumluluğu

İşveren; işyerindeki basınçlı makine, ekipman ve tesisatların güvenli durumda olmasını, bakımlarının yapılmasını ve periyodik kontrollerinin zamanında gerçekleştirilmesini sağlamakla yükümlüdür.

Kontrol sonucunda uygunsuzluk belirlenmesi hâlinde, gerekli düzeltmeler tamamlanmadan ekipmanın kullanılmaması gerekebilir. Raporda belirtilen eksikliklerin giderilmesi, ekipmanın doğru kullanılması ve güvenli çalışma şartlarının korunması işverenin sorumluluğundadır.

SİMA OSGB Basınçlı Ekipman Periyodik Kontrol Hizmeti

SİMA OSGB, çözüm ortakları aracılığıyla işletmelerde bulunan basınçlı kap ve tesisatların kontrol ihtiyaçlarının belirlenmesine, testlerin planlanmasına ve periyodik kontrol raporlarının hazırlanmasına destek sağlar.

Hizmet kapsamında;

• İşletmedeki basınçlı makine ve ekipmanlar belirlenir.
• Ekipmanların kontrol süreleri takip edilir.
• Teknik dokümanlar ve önceki raporlar incelenir.
• Gövde, bağlantı ve güvenlik donanımları kontrol edilir.
• Uygun şartlarda hidrostatik test gerçekleştirilir.
• Gerekli durumlarda tahribatsız muayene yöntemleri uygulanır.
• Ölçüm ve test sonuçları teknik açıdan değerlendirilir.
• Uygunsuzluklar ve alınması gereken önlemler raporlanır.
• Periyodik kontrol raporu hazırlanır.

Neden SİMA OSGB?

• İşletmeye ve ekipmana özel kontrol planlaması
• Yetkin çözüm ortaklarıyla profesyonel hizmet
• Farklı basınçlı kap ve tesisatlara yönelik kapsamlı kontrol
• Hidrostatik test ve uygun tahribatsız muayene çözümleri
• Açık ve anlaşılır teknik raporlama
• Uygunsuzlukların ve düzeltici önlemlerin belirtilmesi
• İş sağlığı ve güvenliği süreçleriyle koordineli çalışma
• İşveren yükümlülüklerinin takibine yönelik destek

Basınçlı Ekipman Periyodik Kontrolü İçin Bize Ulaşın

Hava tankı, kompresör, kazan, hidrofor, genleşme tankı, boyler, otoklav ve diğer basınçlı ekipmanlarınızın güvenli kullanım durumunu belirlemek için SİMA OSGB basınçlı ekipman periyodik kontrol hizmetinden yararlanabilirsiniz.

Basınçlı kapların kontrol kapsamı, hidrostatik test, tahribatsız muayene yöntemleri ve periyodik kontrol raporu hakkında ayrıntılı bilgi almak için SİMA OSGB ile iletişime geçebilirsiniz. Düzenli kontrollerle çalışanlarınızı, üretim süreçlerinizi ve işletmenizi basınç kaynaklı risklere karşı koruyabilirsiniz.