İşyeri Ortam Ölçümleri

Çalışma ortamlarında bulunan fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenler, çalışanların sağlığını doğrudan veya dolaylı olarak etkileyebilir. İlk aşamada fark edilmeyen toz, gürültü, titreşim, kimyasal buhar, yetersiz aydınlatma veya uygun olmayan sıcaklık koşulları; uzun süreli maruziyet sonucunda meslek hastalıklarına, iş kazalarına ve ciddi sağlık sorunlarına neden olabilir.

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler kapsamında işverenler, çalışanların karşılaşabileceği sağlık ve güvenlik risklerini belirlemek, gerekli ölçüm ve incelemeleri yaptırmak ve çalışanların maruziyetini önleyecek tedbirleri almakla yükümlüdür.

SİMA OSGB, deneyimli iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleriyle işyerindeki ortam ölçümü ihtiyaçlarını belirler; çözüm ortakları aracılığıyla gerekli ölçüm, analiz ve raporlama çalışmalarının gerçekleştirilmesini sağlar. Ölçüm sonuçlarının olumsuz olması durumunda, risklerin azaltılmasına yönelik teknik ve organizasyonel çözüm önerileri sunar.

İşyeri Ortam Ölçümü Nedir?

İşyeri ortam ölçümü, çalışma alanında bulunan fiziksel, kimyasal ve biyolojik risk etkenlerinin uygun yöntem ve cihazlarla ölçülerek çalışanların maruziyet düzeylerinin belirlenmesidir. Elde edilen sonuçlar, ilgili mevzuatta ve uygulanabilir standartlarda belirtilen sınır değerlerle karşılaştırılır.

Ortam ölçümleri yalnızca mevcut bir sorunun tespit edilmesi amacıyla yapılmaz. Çalışanlarda meslek hastalığı ortaya çıkmadan önce riskleri belirlemek, alınan önlemlerin yeterliliğini değerlendirmek ve güvenli çalışma koşullarının sürekliliğini sağlamak için de kullanılır.

Ortam Ölçümleri Neden Yapılmalıdır?

Çalışma ortamındaki bazı tehlikeler gözle görülebilirken bazıları ancak uygun ölçüm yöntemleriyle belirlenebilir. Gürültünün şiddeti, havadaki tozun yoğunluğu, kimyasal buharların miktarı veya titreşim maruziyetinin düzeyi yalnızca kişisel gözleme dayanılarak güvenilir şekilde değerlendirilemez.

İşyeri ortam ölçümleri;

• Çalışanların maruz kaldığı tehlikelerin belirlenmesini sağlar.
• Meslek hastalıklarının önlenmesine katkıda bulunur.
• Risk değerlendirmesinin ölçülebilir verilerle desteklenmesini sağlar.
• Mevcut koruyucu önlemlerin yeterliliğini ortaya çıkarır.
• Yeni kontrol tedbirlerinin planlanmasına yardımcı olur.
• Kişisel koruyucu donanım seçimini destekler.
• Çalışma ortamındaki değişikliklerin etkisini değerlendirmeyi sağlar.
• İşverenin mevzuattan doğan yükümlülüklerini yerine getirmesine yardımcı olur.
• Sağlıklı ve verimli bir çalışma ortamı oluşturulmasına katkı sağlar.

Hangi İşyerlerinde Ortam Ölçümü Yapılır?

Ortam ölçümü ihtiyacı yalnızca ağır sanayi kuruluşlarıyla sınırlı değildir. Çalışanların fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkenlere maruz kalabileceği bütün işyerlerinde, risk değerlendirmesi sonuçlarına göre uygun ölçümlerin yapılması gerekebilir.

Ortam ölçümlerinin uygulanabileceği başlıca işyerleri şunlardır:

• Fabrikalar ve üretim tesisleri
• Metal işleme ve kaynak atölyeleri
• Tekstil ve konfeksiyon işletmeleri
• Mobilya ve ahşap işleme tesisleri
• İnşaat ve şantiye alanları
• Maden ve taş ocakları
• Kimya ve boya işletmeleri
• Plastik ve kauçuk üretim tesisleri
• Gıda üretim ve paketleme işletmeleri
• Otomotiv servisleri ve bakım atölyeleri
• Laboratuvarlar ve sağlık kuruluşları
• Depo ve lojistik merkezleri
• Matbaa ve baskı tesisleri
• Ofisler ve kapalı çalışma alanları
• Tarım ve hayvancılık işletmeleri

Ortam Ölçümü Parametreleri Nelerdir?

İşyerinde hangi parametrelerin ölçüleceği; yapılan iş, kullanılan hammaddeler, makineler, üretim yöntemleri, çalışan şikâyetleri ve risk değerlendirmesi sonuçları dikkate alınarak belirlenir.

SİMA OSGB tarafından planlanmasına destek verilen başlıca iş hijyeni ve ortam ölçümleri şunlardır:

• Ortam gürültü ölçümü
• Kişisel gürültü maruziyeti ölçümü
• Ortam toz ölçümü
• Kişisel toz maruziyeti ölçümü
• Solunabilir ve toplam toz ölçümü
• Titreşim ölçümü
• Aydınlatma ölçümü
• Termal konfor ölçümü
• Kimyasal madde ve gaz ölçümleri
• Uçucu organik bileşik ölçümleri
• Kaynak dumanı ölçümü
• İç ortam hava kalitesi ölçümü
• Biyolojik etkenlere yönelik ölçüm ve analizler

Gürültü Ölçümü

Gürültü, işyerlerinde en sık karşılaşılan fiziksel risk etkenlerinden biridir. Makine, motor, kompresör, pres, kesim ekipmanı ve havalandırma sistemlerinden kaynaklanan yüksek ses düzeyleri; uzun süreli maruziyet sonucunda kalıcı işitme kaybına neden olabilir.

Gürültünün yalnızca işitme sistemi üzerinde değil; dikkat dağınıklığı, iletişim güçlüğü, yorgunluk, stres ve iş kazası riskinin artması gibi farklı etkileri de bulunabilir.

Gürültü ölçümü kapsamında;

• Çalışma alanındaki ortam gürültü seviyesi belirlenir.
• Çalışanın vardiya boyunca kişisel gürültü maruziyeti değerlendirilebilir.
• Gürültü kaynaklarının yoğun olduğu bölgeler tespit edilir.
• Çalışanların günlük maruziyet düzeyleri hesaplanır.
• Alınan teknik ve kişisel koruma önlemlerinin yeterliliği değerlendirilir.

Toz Ölçümü

Ahşap, metal, maden, tekstil, un, çimento, kimyasal madde ve benzeri malzemelerin işlendiği işyerlerinde havaya farklı özelliklerde tozlar yayılabilir. Bu tozların uzun süre solunması; solunum yolu hastalıklarına, akciğer hasarına, alerjik reaksiyonlara ve bazı durumlarda meslek hastalıklarına neden olabilir.

Toz ölçümleriyle çalışma ortamındaki veya çalışanın solunum bölgesindeki toz yoğunluğu belirlenir. Yapılan işin niteliğine bağlı olarak toplam toz, solunabilir toz veya belirli bir kimyasal bileşeni bulunan tozlar değerlendirilebilir.

Toz ölçümü özellikle aşağıdaki faaliyetlerde önemlidir:

• Kesme, kırma ve öğütme işlemleri
• Taşlama ve zımparalama çalışmaları
• Kaynak ve metal işleme faaliyetleri
• Ahşap ve mobilya üretimi
• Tekstil üretimi
• Un ve yem üretimi
• Çimento ve beton çalışmaları
• Maden ve taş ocağı faaliyetleri
• Tozlu hammaddelerin boşaltılması ve paketlenmesi

Kimyasal Madde, Gaz ve Buhar Ölçümleri

Üretimde, temizlikte, bakım çalışmalarında veya laboratuvar işlemlerinde kullanılan kimyasal maddeler çalışma ortamına gaz, buhar, duman veya aerosol şeklinde yayılabilir. Bu maddelerin solunması ya da ciltle temas etmesi; zehirlenme, tahriş, alerji, organ hasarı veya uzun süreli sağlık sorunlarına neden olabilir.

Kimyasal ölçümler kapsamında çalışma ortamında bulunabilecek aşağıdaki etkenler değerlendirilebilir:

• Organik çözücü buharları
• Uçucu organik bileşikler
• Asit ve baz buharları
• Karbonmonoksit ve karbondioksit
• Amonyak
• Hidrojen sülfür
• Kaynak dumanları
• Boya ve tiner buharları
• Üretim süreçlerinde ortaya çıkan diğer gaz ve kimyasal maddeler

Ölçülecek kimyasallar; işyerinde kullanılan hammaddeler, güvenlik bilgi formları, üretim süreçleri ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenir.

Titreşim Ölçümü

Titreşim; el aletleri, iş makineleri, araçlar ve üretim ekipmanları aracılığıyla çalışanların vücuduna aktarılabilir. Uzun süreli titreşim maruziyeti; dolaşım, kas-iskelet, sinir ve eklem sorunlarına neden olabilir.

Titreşim ölçümleri iki temel grupta değerlendirilir:

• El-kol titreşimi: Matkap, taşlama makinesi, kırıcı ve benzeri elle kullanılan ekipmanlardan kaynaklanan titreşimdir.
• Tüm vücut titreşimi: Forklift, iş makinesi, traktör, kamyon ve benzeri araçların kullanımı sırasında oturma veya ayakta durma yüzeyi üzerinden vücuda aktarılan titreşimdir.

Ölçüm sonuçlarına göre ekipmanın bakımının yapılması, çalışma süresinin düzenlenmesi, düşük titreşimli ekipman seçilmesi veya uygun çalışma yöntemlerinin geliştirilmesi önerilebilir.

Aydınlatma Ölçümü

Çalışma alanındaki aydınlatmanın yetersiz olması; çalışanların ayrıntıları görmekte zorlanmasına, göz yorgunluğuna, hata oranının yükselmesine ve iş kazası riskinin artmasına neden olabilir. Aşırı parlaklık ve yüzeylerde oluşan yansımalar da çalışanların görsel konforunu olumsuz etkileyebilir.

Aydınlatma ölçümlerinde;

• Genel çalışma alanları
• Üretim hatları
• Kalite kontrol noktaları
• Makine ve tezgâh çevreleri
• Ofisler
• Depolar
• Merdiven ve geçiş yolları
• Acil çıkış güzergâhları

gibi alanların aydınlık düzeyi değerlendirilir. Sonuçlar, yapılan işin görsel hassasiyetine ve uygulanabilir kriterlere göre incelenir.

Termal Konfor Ölçümü

Çalışma ortamındaki sıcaklık, nem ve hava hareketi çalışanların sağlık, konfor ve performansını etkileyebilir. Çok sıcak veya çok soğuk ortamlarda çalışmak; dikkat kaybı, yorgunluk, sıvı kaybı, ısı stresi ve iş kazası riskinin artmasına neden olabilir.

Termal konfor değerlendirmesinde aşağıdaki parametreler ölçülebilir:

• Ortam sıcaklığı
• Bağıl nem
• Hava akım hızı
• Radyant sıcaklık
• Çalışanın fiziksel aktivite düzeyi
• Kullanılan iş kıyafetlerinin özellikleri

Ölçüm sonuçları doğrultusunda havalandırma, iklimlendirme, dinlenme araları, iş organizasyonu ve çalışma sürelerine yönelik öneriler geliştirilebilir.

İç Ortam Hava Kalitesi Ölçümü

Kapalı çalışma alanlarında yetersiz havalandırma; karbondioksit seviyesinin yükselmesine, kötü kokuya, çalışanlarda baş ağrısı, yorgunluk ve dikkat azalmasına neden olabilir. Üretim faaliyetlerinden kaynaklanan toz, gaz ve kimyasal buharlar da iç ortam hava kalitesini olumsuz etkileyebilir.

İç ortam hava kalitesi değerlendirmesiyle havalandırma sisteminin yeterliliği ve çalışma ortamındaki kirleticilerin durumu incelenebilir. Elde edilen sonuçlara göre doğal veya mekanik havalandırma sistemlerinin geliştirilmesi önerilebilir.

Biyolojik Etkenlerin Değerlendirilmesi

Bakteri, virüs, mantar, küf ve diğer mikroorganizmalar özellikle sağlık, gıda, laboratuvar, tarım, hayvancılık, atık yönetimi ve kanalizasyon işlerinde çalışanlar açısından risk oluşturabilir.

Biyolojik etkenlere yönelik değerlendirmelerde çalışma ortamının özellikleri, yapılan iş, çalışanların temas biçimi, havalandırma ve hijyen koşulları dikkate alınır. Gerekli durumlarda numune alma ve laboratuvar analizleri planlanabilir.

Ortam Ölçümü ile Kişisel Maruziyet Ölçümü Arasındaki Fark

Ortam ölçümü ile kişisel maruziyet ölçümü farklı amaçlara hizmet edebilir:

• Ortam ölçümü: Belirli bir çalışma alanındaki tehlikeli etkenin seviyesini belirlemek amacıyla sabit veya belirlenen noktalarda yapılır.
• Kişisel maruziyet ölçümü: Ölçüm cihazı çalışanın üzerinde veya solunum bölgesine yakın konumlandırılarak çalışanın vardiya boyunca maruz kaldığı gerçek düzeyin belirlenmesini amaçlar.

Hangi ölçüm yönteminin kullanılacağı; tehlikeli etkenin özelliğine, çalışanların görevlerine ve risk değerlendirmesi sonuçlarına göre belirlenir. Gerekli durumlarda ortam ve kişisel maruziyet ölçümleri birlikte uygulanabilir.

İşyeri Ortam Ölçümleri Nasıl Planlanır?

Doğru bir ortam ölçümü yalnızca cihazın çalıştırılmasından ibaret değildir. Ölçüm öncesinde işletmenin üretim süreci, çalışma düzeni, kullanılan maddeler ve çalışanların maruziyet koşulları incelenmelidir.

Ölçüm planlaması genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:

1. İşletmenin faaliyet alanının ve üretim süreçlerinin incelenmesi
2. Risk değerlendirmesi ve güvenlik bilgi formlarının kontrol edilmesi
3. Fiziksel, kimyasal ve biyolojik tehlikelerin belirlenmesi
4. Benzer maruziyet gruplarının oluşturulması
5. Ölçülecek parametrelerin belirlenmesi
6. Ölçüm noktalarının ve çalışanların seçilmesi
7. Üretimi temsil eden uygun ölçüm zamanının belirlenmesi
8. Ölçüm ve numune alma çalışmalarının gerçekleştirilmesi
9. Sonuçların ilgili sınır değerlerle karşılaştırılması
10. Raporun hazırlanması ve sonuçların değerlendirilmesi

Ortam Ölçümleri Ne Zaman Yapılmalıdır?

Ortam ölçümlerinin zamanı ve tekrarlanma aralığı; işyerinin risk değerlendirmesi, kullanılan maddeler, üretim şartları, çalışanların maruziyet düzeyi ve ilgili mevzuat hükümleri dikkate alınarak belirlenir.

Aşağıdaki durumlarda ortam ölçümlerinin yapılması veya yenilenmesi gerekebilir:

• İşyerinin ilk kez faaliyete başlaması
• Risk değerlendirmesinde ölçüm ihtiyacının belirlenmesi
• Yeni makine veya ekipmanın kullanılmaya başlanması
• Üretim yönteminde değişiklik yapılması
• Yeni kimyasal maddelerin kullanıma alınması
• İşyeri yerleşim planının değiştirilmesi
• Havalandırma sisteminde değişiklik yapılması
• Çalışanlardan sağlık veya ortam koşullarına ilişkin şikâyet gelmesi
• Meslek hastalığı tanısı veya şüphesi ortaya çıkması
• Önceki ölçüm sonuçlarının sınır değerlere yakın veya yüksek çıkması
• Alınan önlemlerin etkinliğinin kontrol edilmek istenmesi

İşyeri Ortam Ölçüm Raporunda Neler Bulunur?

Ölçüm ve analizler tamamlandıktan sonra sonuçların yer aldığı iş hijyeni ölçüm raporu hazırlanır. Rapor, ölçüm tarihinde ve ölçüm sırasında geçerli olan çalışma koşullarını gösterir.

Ortam ölçüm raporunda aşağıdaki bilgiler yer alabilir:

• İşletmeye ait bilgiler
• İşyerinin faaliyet alanı
• Ölçüm yapılan bölümler ve çalışma noktaları
• Ölçülen fiziksel, kimyasal veya biyolojik parametreler
• Ölçüm yapılan çalışanlar veya benzer maruziyet grupları
• Ölçüm tarihi ve çalışma koşulları
• Kullanılan ölçüm ve analiz yöntemleri
• Kullanılan cihazlara ait bilgiler
• Ölçüm ve laboratuvar analiz sonuçları
• Uygulanabilir sınır değerler
• Sonuçların teknik değerlendirmesi
• Varsa tespit edilen uygunsuzluklar

Ölçüm Sonuçları Olumsuz Çıkarsa Ne Yapılır?

Ölçüm sonuçlarının ilgili sınır değerleri aşması veya çalışan sağlığı açısından riskli bulunması durumunda öncelikle maruziyetin kaynağında önlenmesi amaçlanır. Yalnızca kişisel koruyucu donanım kullanımına dayanan bir yaklaşım yerine, toplu korunma tedbirlerine öncelik verilmelidir.

Olumsuz sonuçlar karşısında uygulanabilecek başlıca önlemler şunlardır:

• Tehlikeli madde veya işlemin daha güvenli bir alternatifle değiştirilmesi
• Makine ve üretim sistemlerinin kapalı hâle getirilmesi
• Lokal veya genel havalandırma sistemlerinin kurulması
• Gürültü kaynaklarının yalıtılması
• Makine ve ekipmanların bakımının yapılması
• Tozun kaynağında emilmesini sağlayan sistemlerin kurulması
• Çalışma sürelerinin ve vardiya düzeninin yeniden planlanması
• Çalışanların maruziyet bölgelerinden uzaklaştırılması
• Uygun kişisel koruyucu donanımların seçilmesi
• Çalışanlara kullanım ve korunma eğitimi verilmesi
• Sağlık gözetiminin sıklaştırılması
• İyileştirmeler sonrasında ölçümlerin tekrarlanması

İşverenin Ortam Ölçümleriyle İlgili Sorumluluğu

İşveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür. Bu kapsamda işyerindeki tehlikeleri belirlemek, risk değerlendirmesi yapmak, gerekli iş hijyeni ölçümlerini gerçekleştirmek ve çalışanların zararlı etkenlere maruziyetini önlemek veya mümkün olan en düşük seviyeye indirmek gerekir.

Ölçüm raporunun hazırlanması tek başına yeterli değildir. Raporda belirlenen olumsuzlukların giderilmesi, gerekli teknik ve organizasyonel önlemlerin uygulanması, çalışanların bilgilendirilmesi ve ihtiyaç hâlinde ölçümlerin yenilenmesi işverenin sorumluluğundadır.

SİMA OSGB Ortam Ölçümü Hizmeti

SİMA OSGB, işyerindeki ortam ölçümü ihtiyaçlarını belirleyerek uygun ölçüm planının hazırlanmasına yardımcı olur. Deneyimli iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, işletmenin faaliyetlerini ve çalışma koşullarını birlikte değerlendirir.

Gerekli ölçümler, ilgili yetki ve yeterliliğe sahip çözüm ortakları aracılığıyla gerçekleştirilir. Hazırlanan raporların sonuçları işverenle birlikte değerlendirilir ve çalışanların maruziyetini azaltmaya yönelik çözüm önerileri sunulur.

SİMA OSGB ortam ölçümü hizmeti kapsamında;

• İşyeri ve üretim süreçleri incelenir.
• Risk değerlendirmesi gözden geçirilir.
• Ölçülmesi gereken ortam parametreleri belirlenir.
• Uygun ölçüm noktaları ve çalışan grupları seçilir.
• Çözüm ortaklarıyla ölçüm planlaması yapılır.
• Ölçüm ve analiz çalışmaları gerçekleştirilir.
• Sonuçlar teknik açıdan değerlendirilir.
• Olumsuz sonuçlar için iyileştirme önerileri hazırlanır.
• Alınan önlemlerin uygulanması takip edilir.

Neden SİMA OSGB?

• İşletmeye özel ortam ölçümü planlaması
• Deneyimli iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri
• Yetkin çözüm ortaklarıyla koordineli hizmet
• Fiziksel, kimyasal ve biyolojik etkenlerin birlikte değerlendirilmesi
• Risk değerlendirmesiyle uyumlu ölçüm yaklaşımı
• Ölçüm sonuçlarının anlaşılır biçimde değerlendirilmesi
• Olumsuz sonuçlara yönelik uygulanabilir çözüm önerileri
• İşveren yükümlülüklerinin takibine yönelik destek
• Sağlıklı ve verimli çalışma ortamı oluşturma yaklaşımı

Sağlıklı Çalışma Ortamı, Sağlıklı Çalışan

Çalışan sağlığını korumanın en etkili yollarından biri, çalışma ortamındaki zararlı etkenleri henüz sağlık problemi oluşmadan belirlemektir. Doğru planlanan işyeri ortam ölçümleri sayesinde görünmeyen tehlikeler ölçülebilir hâle gelir ve gerekli önlemler bilimsel verilere dayanarak alınabilir.

Sağlıklı çalışma ortamı, sağlıklı çalışan ve verimli üretim anlayışıyla hizmet veren SİMA OSGB; toz, gürültü, titreşim, aydınlatma, termal konfor, kimyasal madde ve diğer iş hijyeni ölçümlerinin planlanması için işletmelere profesyonel destek sunar.

İşletmenizde yapılması gereken ortam ölçümlerini belirlemek, mevcut çalışma koşullarını değerlendirmek ve çalışanlarınızı mesleki risklere karşı korumak için SİMA OSGB ile iletişime geçebilirsiniz.