Yüksekte Güvenli Çalışma Eğitimi

Yüksekten düşme, çalışma hayatında ağır yaralanma ve ölümle sonuçlanabilen iş kazalarının başlıca nedenleri arasındadır. Çatı, iskele, platform, merdiven, direk, kule, makine üstü ve benzeri alanlarda gerçekleştirilen çalışmalar; uygun şekilde planlanmadığında çalışanlar açısından ciddi riskler oluşturabilir.

SİMA OSGB, iş sağlığı ve güvenliği hizmeti sunduğu ve yüksekte çalışma yapılan işletmelerde çalışanlara yönelik yüksekte güvenli çalışma eğitimleri planlar. Eğitimlerde çalışanlara yüksekten düşme tehlikeleri, riskleri önleme yöntemleri, toplu korunma tedbirleri, kişisel koruyucu donanımlar ve güvenli çalışma yöntemleri hakkında bilgi verilir.

Yüksekte çalışma eğitimlerinin amacı yalnızca çalışanlara emniyet kemeri kullanımını öğretmek değildir. Asıl amaç, yüksekte yapılacak işi önceden değerlendirmek, mümkünse çalışmayı zeminde gerçekleştirmek, düşme riskini toplu korunma yöntemleriyle önlemek ve kalan risklere karşı doğru güvenlik sistemlerini kullanmaktır.

Yüksekte Çalışma Nedir?

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliğine göre seviye farkı bulunan ve düşme sonucunda yaralanma ihtimali oluşabilecek her türlü alanda yapılan çalışma, yüksekte çalışma olarak kabul edilir.

Bu tanımda yalnızca belirli bir metre sınırı esas alınmaz. Çalışanın bulunduğu seviyeden düşmesi sonucunda yaralanma ihtimali varsa yapılan iş yüksekte çalışma kapsamında değerlendirilebilir.

Örneğin aşağıdaki alanlarda yapılan işler yüksekte çalışma niteliği taşıyabilir:

• Çatı ve teras çalışmaları
• İskele üzerinde gerçekleştirilen işler
• Merdiven kullanılarak yapılan çalışmalar
• Yükseltilebilir çalışma platformları
• Vinç sepetleri ve personel yükseltici platformlar
• Kule, direk ve enerji nakil hatları
• Asansör ve şaft boşlukları
• Kat kenarları ve döşeme boşlukları
• Makine ve ekipmanların üst bölümleri
• Depo rafları ve yüksek istif alanları
• Dış cephe temizlik ve bakım çalışmaları
• Reklam panosu ve tabela montajı
• Baca, silo ve tank üstü çalışmalar
• Köprü ve viyadük çalışmaları
• Çukur, kanal ve kot farkı bulunan alanlar

Yüksekte Çalışma Eğitimi Zorunlu mudur?

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile ilgili yönetmelikler kapsamında işveren, çalışanların işyerinde karşılaşabilecekleri riskler konusunda eğitim almalarını sağlamakla yükümlüdür.

Yapı İşlerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği’nin yüksekte çalışmaya ilişkin hükümleri uyarınca bu alanlarda görev yapan çalışanlara;

• Yüksekte çalışmanın tehlikeleri
• Yüksekten düşme riskleri
• Risklerin kontrol yöntemleri
• Toplu korunma tedbirleri
• Kişisel koruyucu donanımlar
• Güvenli çalışma yöntemleri

konularında eğitim verilmesi gerekir.

Eğitim, çalışanın yaptığı işe ve işyerinde kullanılan ekipmana uygun olmalıdır. Sadece genel bilgilerden oluşan ve işyerinin gerçek risklerini dikkate almayan bir eğitim, güvenli çalışma için yeterli olmayabilir.

Yüksekte Çalışmalarda İşverenin Yükümlülükleri

İşveren, yüksekte yapılacak çalışmaların güvenli şekilde planlanmasını ve yürütülmesini sağlamakla yükümlüdür. Yüksekte çalışma eğitimi, bu yükümlülüklerin yalnızca bir bölümüdür.

İşverenin başlıca sorumlulukları şunlardır:

• Yüksekte yapılacak işleri önceden belirlemek
• Risk değerlendirmesi gerçekleştirmek
• Çalışmayı önceden planlamak ve organize etmek
• Mümkün olan işleri zeminde gerçekleştirmek
• Çalışma alanına güvenli ulaşım sağlamak
• Toplu korunma tedbirlerine öncelik vermek
• Uygun ankraj noktaları ve yaşam hatları oluşturmak
• Çalışanlara uygun kişisel koruyucu donanımlar sağlamak
• Donanımların bakım ve kontrollerini gerçekleştirmek
• Uygun olmayan ekipmanların kullanılmasını engellemek
• Çalışanlara gerekli eğitimleri vermek
• Acil durum ve kurtarma planı hazırlamak
• Çalışmaları ehil kişinin gözetimi altında yürütmek

Yüksekte Yapılması Zorunlu Olmayan İşler Zeminde Yapılmalıdır

Yüksekte çalışma risklerini kontrol etmenin en etkili yöntemi, mümkünse yüksekte çalışmayı tamamen ortadan kaldırmaktır. Montaj, birleştirme, kesme ve benzeri işlemler teknik olarak zeminde gerçekleştirilebiliyorsa öncelikle bu yöntem tercih edilmelidir.

Örneğin bir parçanın yüksekte monte edilmeden önce zeminde hazırlanması, çalışanın yüksekte geçireceği süreyi ve düşme riskini azaltabilir. İş planlaması sırasında “Bu iş mutlaka yüksekte mi yapılmalı?” sorusu öncelikle değerlendirilmelidir.

Yüksekte Çalışmalar Önceden Planlanmalıdır

Yüksekte gerçekleştirilecek işler başlamadan önce çalışma yöntemi, kullanılacak ekipman, görevli çalışanlar ve alınacak güvenlik önlemleri belirlenmelidir. İşin kontrolsüz ve plansız biçimde başlatılması engellenmelidir.

Çalışma planında aşağıdaki konular yer alabilir:

• Yapılacak işin kapsamı
• Çalışma alanı ve seviye farkları
• Yüksekten düşme riskleri
• Çalışma alanına ulaşım yöntemi
• Kullanılacak iskele, platform veya merdivenler
• Toplu korunma tedbirleri
• Kişisel düşüş durdurma sistemleri
• Ankraj ve yaşam hattı düzenlemeleri
• Çalışanların görev dağılımı
• Hava ve çevre koşulları
• Acil durum ve kurtarma yöntemleri
• Çalışmayı gözetleyecek ehil kişi

Çalışma Alanına Güvenli Ulaşım

Çalışanların yüksekteki çalışma alanına ulaşması sırasında da düşme riski oluşabilir. Bu nedenle erişimin uygun merdiven, iskele, platform, geçiş yolu veya benzeri güvenli ekipmanlarla sağlanması gerekir.

Çalışanların malzeme taşırken kontrolsüz biçimde tırmanması, korkulukların üzerinden geçmesi veya çalışma alanına uygun olmayan yöntemlerle ulaşması engellenmelidir.

Güvenli erişim yolları;

• Çalışanın kolay ve güvenli kullanabileceği yapıda olmalıdır.
• Kayma ve düşme riskine karşı korunmalıdır.
• Yeterli genişlik ve dayanıklılığa sahip olmalıdır.
• Gerekli korkuluk ve tutunma noktalarını içermelidir.
• Acil durumda tahliyeye uygun olmalıdır.
• Malzeme ve ekipmanlarla kapatılmamalıdır.

Toplu Korunma Tedbirlerine Öncelik Verilmesi

Yüksekte çalışmalarda çalışanların güvenliği öncelikle toplu korunma yöntemleriyle sağlanmalıdır. Toplu korunma tedbirleri, çalışma alanındaki bütün çalışanları koruduğu ve kişisel davranışa daha az bağımlı olduğu için kişisel koruyucu donanımlardan önce değerlendirilir.

Başlıca toplu korunma tedbirleri şunlardır:

• Güvenli korkuluk sistemleri
• Ara korkuluk ve topuk levhaları
• Düşmeyi önleyici çalışma platformları
• Bariyer ve güvenlik kapıları
• Döşeme ve şaft boşluğu kapakları
• Uygun şekilde kurulmuş çalışma iskeleleri
• Güvenlik ağları
• Hava yastıkları
• Kontrollü geçiş ve erişim sistemleri

Korkuluk veya platform gibi toplu korunma sistemlerinin uygulanabildiği alanlarda yalnızca emniyet kemeri kullanımına dayanmak doğru bir risk kontrol yöntemi değildir.

Kişisel Düşüş Durdurma Sistemleri

Toplu korunma tedbirlerinin düşme riskini tamamen ortadan kaldıramadığı, uygulanmasının teknik olarak mümkün olmadığı, daha büyük bir tehlike oluşturduğu veya geçici olarak kaldırılması gerektiği durumlarda kişisel düşüş durdurma sistemleri kullanılabilir.

Çalışanlara yapılan işe ve uygulanabilir standartlara uygun ekipman verilmelidir. Kullanılabilecek başlıca donanımlar şunlardır:

• Tam vücut emniyet kemeri
• Bağlantı halatları
• Enerji sönümleyiciler
• Kancalar ve karabinalar
• Makaralar ve halkalar
• Sapanlar
• Geri sarımlı düşüş durdurucular
• Dikey yaşam hattı tutucuları
• Yatay yaşam hattı bağlantı sistemleri
• İniş ve çıkış ekipmanları
• Konumlandırma sistemleri

Kişisel koruyucu donanımın bulunması tek başına yeterli değildir. Ekipmanın doğru seçilmesi, uygun ankraj noktasına bağlanması, kullanıcıya göre ayarlanması ve çalışan tarafından doğru şekilde kullanılması gerekir.

Tam Vücut Emniyet Kemeri Kullanımı

Yüksekten düşme riskine karşı kullanılacak sistemlerde, yapılan işin gerektirdiği durumlarda tam vücut kemer sistemleri tercih edilir. Bel tipi kemerler düşüş durdurma amacıyla kullanılmamalıdır.

Eğitim sırasında tam vücut emniyet kemerinin;

• Doğru beden ve tipte seçilmesi
• Kullanım öncesinde kontrol edilmesi
• Vücuda doğru biçimde giyilmesi
• Tokalarının güvenli şekilde kapatılması
• Askıların uygun sıkılıkta ayarlanması
• Doğru bağlantı noktasının seçilmesi
• Kullanım sonrasında temizlenmesi ve saklanması

uygulamalı olarak gösterilebilir.

Ankraj Noktaları ve Yaşam Hatları

Kişisel düşüş durdurma sisteminin güvenli çalışabilmesi için bağlantının uygun dayanım ve özelliklere sahip ankraj noktasına yapılması gerekir. Boru, korkuluk, kablo tavası veya dayanımı bilinmeyen yapı elemanları otomatik olarak güvenli ankraj noktası kabul edilmemelidir.

Ankraj noktaları ve yatay veya dikey yaşam hatları; yapılan iş, kullanıcı sayısı, düşme mesafesi, sistemin teknik özellikleri ve uygulanabilir standartlar dikkate alınarak planlanmalıdır.

Yapı işleri tamamlandıktan sonra bakım, temizlik, onarım ve benzeri faaliyetlerde kullanılacak yaşam hatları ile ankraj düzenlemeleri mümkün olduğunca projenin hazırlık aşamasında belirlenmelidir. Bu düzenlemelere sağlık ve güvenlik planı ile sağlık ve güvenlik dosyasında yer verilmelidir.

Düşüş Faktörü ve Düşüş Mesafesi

Düşüş durdurma sistemi seçilirken yalnızca bağlantının yapılması değil, olası düşüşün mesafesi ve çalışan üzerinde oluşturacağı kuvvet de değerlendirilmelidir.

Bağlantı noktasının çalışanın ayak seviyesinde veya altında bulunması, olası düşüş mesafesini ve çalışan üzerinde oluşan kuvveti artırabilir. Mümkün olduğunda bağlantının daha yüksek ve uygun bir ankraj noktasına yapılması tercih edilmelidir.

Çalışanın altında düşüşü güvenle durduracak yeterli açıklık bulunmalıdır. Halat uzunluğu, enerji sönümleyicinin açılma mesafesi, çalışanın boyu ve sistemde oluşabilecek esneme birlikte değerlendirilmelidir.

Sarkaç Etkisi

Çalışanın ankraj noktasından yatay yönde uzaklaşması durumunda düşüş sırasında sarkaç hareketi oluşabilir. Çalışan düşerken yapı elemanlarına, duvarlara veya ekipmanlara çarpabilir.

Sarkaç riskini azaltmak için ankraj noktası mümkün olduğunca çalışma alanının üzerinde konumlandırılmalı ve çalışanın yaşam hattından gereğinden fazla yatay uzaklaşması önlenmelidir.

Merdivenlerde Güvenli Çalışma

Taşınabilir merdivenler kısa süreli ve düşük riskli işler için uygun olabilir. Uzun süreli, yoğun kuvvet gerektiren veya iki elin birlikte kullanılmasını gerektiren işlerde merdiven yerine uygun çalışma platformu değerlendirilmelidir.

Merdiven kullanımında aşağıdaki kurallara dikkat edilmelidir:

• Merdiven yapılacak işe uygun olmalıdır.
• Kullanımdan önce hasar kontrolü yapılmalıdır.
• Kaygan veya dengesiz zemine kurulmamalıdır.
• Merdivenin kayması ve devrilmesi önlenmelidir.
• Uygun eğimle yerleştirilmelidir.
• Merdivene çıkarken üç nokta teması korunmalıdır.
• Ağır malzemeler elde taşınarak çıkılmamalıdır.
• Merdiven üzerinde aşırı yana uzanılmamalıdır.
• Metal merdivenler elektrik riskinin bulunduğu alanlarda kullanılmamalıdır.

İskelelerde Güvenli Çalışma

İskelelerin uygun projeye ve kurulum şartlarına göre kurulması, sabitlenmesi ve kullanıma alınmadan önce kontrol edilmesi gerekir. Eksik platform, yetersiz korkuluk ve uygun olmayan erişim yöntemleri ciddi düşme riskleri oluşturabilir.

İskele kullanımında;

• Taşıma kapasitesi aşılmamalıdır.
• Platformlar tam ve boşluksuz olmalıdır.
• Korkuluk ve topuk levhaları bulunmalıdır.
• Güvenli erişim merdiveni sağlanmalıdır.
• İskele elemanları izinsiz şekilde değiştirilmemelidir.
• Malzemeler geçişi engelleyecek şekilde istiflenmemelidir.
• İskele düzenli olarak kontrol edilmelidir.

Yükseltilebilir Çalışma Platformları

Makaslı, eklemli veya teleskopik platformlar, doğru seçilip kullanıldığında çalışanların yüksekteki alanlara daha güvenli ulaşmasını sağlayabilir. Platformun türü, çalışma yüksekliği, zemin koşulları ve yapılacak işe uygun olmalıdır.

Platform kullanıcılarının ekipmanın güvenli kullanımı konusunda eğitimli ve yetkilendirilmiş olması gerekir. Platformun periyodik kontrolleri yapılmalı; kullanım öncesinde kumandalar, acil indirme sistemi, korkuluklar, lastikler, denge ayakları ve güvenlik sensörleri kontrol edilmelidir.

Yüksekte Çalışma Ekipmanlarının Kontrolü

Yüksekte güvenli çalışma donanımlarının düzenli olarak kontrol edilmesi ve uygun koşullarda saklanması gerekir. Hasarlı, kullanım süresi dolmuş veya güvenliği konusunda şüphe bulunan ekipmanların kullanılması engellenmelidir.

Kullanım öncesi kontrollerde aşağıdaki hususlar incelenebilir:

• Kemer ve halatlarda kesik veya yıpranma
• Dikişlerde açılma veya kopma
• Metal parçalarda çatlak, eğilme veya korozyon
• Karabina ve kancaların kilit mekanizmaları
• Enerji sönümleyicinin daha önce açılmış olup olmadığı
• Ürün etiketi ve kullanım bilgilerinin okunabilirliği
• Ekipmanın kullanım ömrü ve kontrol kayıtları
• Kimyasal, sıcaklık veya güneş ışığı kaynaklı hasarlar

Düşüşü durdurmuş bir ekipman, görünür hasar bulunmasa dahi yetkili değerlendirme yapılmadan tekrar kullanılmamalıdır.

Hava Koşullarının Değerlendirilmesi

Açık alanda yapılan yüksekte çalışmalarda rüzgâr, yağmur, kar, buzlanma, aşırı sıcak, yıldırım ve görüş mesafesi gibi hava koşulları dikkate alınmalıdır. Hava şartlarının çalışan güvenliğini tehlikeye düşürdüğü durumlarda çalışma durdurulmalıdır.

Özellikle çatı, iskele, kule ve yükseltilebilir platform çalışmalarında rüzgârın etkisi iş başlamadan önce değerlendirilmelidir. Ekipmanın üretici tarafından belirtilen güvenli kullanım sınırları aşılmamalıdır.

Acil Durum ve Yüksekten Kurtarma Planı

Yüksekte yapılacak çalışmalarda yalnızca düşmenin önlenmesi değil, düşme meydana gelmesi durumunda çalışanın nasıl kurtarılacağı da planlanmalıdır. Emniyet kemeriyle askıda kalan bir çalışan kısa sürede sağlık riskiyle karşılaşabilir.

Acil durum ve kurtarma planında;

• Kurtarma yöntemleri
• Görevli ve eğitimli personel
• Kullanılacak kurtarma ekipmanları
• 112 Acil Çağrı Merkeziyle iletişim
• Çalışma alanına ulaşım
• Yaralının güvenli şekilde indirilmesi
• Kurtarma tatbikatları

gibi hususlar yer almalıdır.

Yalnızca itfaiye veya dış yardım ekiplerinin gelmesini beklemeye dayanan bir plan, uzak veya erişimi güç çalışma alanlarında yeterli olmayabilir. İşletmenin kendi koşullarına uygun ve uygulanabilir bir kurtarma yöntemi oluşturulmalıdır.

Yüksekte Çalışmalar Ehil Kişinin Gözetiminde Yapılmalıdır

Yüksekte gerçekleştirilen çalışmalar, işveren tarafından görevlendirilen ehil kişinin gözetim ve kontrolü altında yürütülmelidir. Ehil kişi; yapılan işi, kullanılacak ekipmanı, tehlikeleri ve güvenli çalışma yöntemlerini değerlendirebilecek bilgi ve deneyime sahip olmalıdır.

Gözetim sırasında;

• Çalışma alanının güvenliği
• Toplu korunma tedbirleri
• Çalışanların ekipman kullanımı
• Hava ve çevre koşulları
• Çalışma planına uyulması
• Yetkisiz kişilerin alana girmemesi
• Acil durum hazırlıkları

kontrol edilmelidir.

Yüksekte Güvenli Çalışma Eğitiminin İçeriği

Eğitimin kapsamı, çalışanların yaptığı iş ve kullandıkları ekipmanlar dikkate alınarak belirlenir. Eğitim programında aşağıdaki konulara yer verilebilir:

• Yüksekte çalışma tanımı ve mevzuat
• İşveren ve çalışanların sorumlulukları
• Yüksekten düşme nedenleri
• Risk değerlendirmesi ve çalışma planı
• Toplu korunma yöntemleri
• Korkuluk, iskele ve çalışma platformları
• Merdivenlerin güvenli kullanımı
• Ankraj noktaları ve yaşam hatları
• Tam vücut emniyet kemeri kullanımı
• Bağlantı elemanları ve enerji sönümleyiciler
• Düşüş faktörü ve düşüş açıklığı
• Sarkaç etkisi
• Kişisel koruyucu donanımların kontrolü
• Hava ve çevre koşulları
• Güvenli erişim yöntemleri
• Acil durum ve kurtarma planlaması
• Uygulamalı ekipman kullanımı

Eğitim Uygulamalı Olmalı mıdır?

Yüksekte çalışma eğitiminin yalnızca teorik anlatımdan oluşması, çalışanların ekipmanı doğru kullanma becerisi kazanması için yeterli olmayabilir. Yapılan işe uygun koşullar oluşturularak uygulamalı eğitim gerçekleştirilmesi önemlidir.

Uygulamalı bölümde çalışanlara;

• Tam vücut emniyet kemerinin kontrolü
• Emniyet kemerinin doğru giyilmesi
• Askı ve tokaların ayarlanması
• Karabina ve kanca kullanımı
• Yaşam hattına doğru bağlantı
• Çalışma konumlandırma yöntemleri
• Güvenli hareket ve geçiş teknikleri
• Ekipmanın kullanım sonrası kontrolü

gösterilebilir.

Yüksekte Çalışma Eğitimi Ne Zaman Yenilenmelidir?

Eğitimler, çalışanların iş sağlığı ve güvenliği eğitimlerine ilişkin mevzuatta belirtilen süre ve şartlara uygun olarak yenilenmelidir. Bununla birlikte aşağıdaki durumlarda mevcut eğitim süresi beklenmeden ilave veya yenileme eğitimi gerekebilir:

• Çalışanın görev veya çalışma yerinin değişmesi
• Yeni bir yüksekte çalışma ekipmanının kullanılmaya başlanması
• Çalışma yönteminde değişiklik yapılması
• Yeni teknoloji veya güvenlik sistemlerinin devreye alınması
• İş kazası veya ramak kala olay yaşanması
• Çalışanın güvenli çalışma yöntemlerini yeterli şekilde uygulamadığının görülmesi
• Çalışanın altı aydan uzun süre işten uzak kalması
• Risk değerlendirmesinde yeni tehlikelerin belirlenmesi

Yüksekte Çalışma Eğitimi Tek Başına Yeterli midir?

Eğitim, yüksekte güvenli çalışmanın önemli bir parçasıdır; ancak tek başına güvenliği sağlamaz. Çalışma alanı güvenli hâle getirilmeden, uygun ekipman sağlanmadan veya kurtarma planı hazırlanmadan yalnızca eğitim verilmiş olması yeterli değildir.

Yüksekte güvenli çalışma için aşağıdaki unsurlar birlikte uygulanmalıdır:

• Risk değerlendirmesi
• Güvenli çalışma planı
• Toplu korunma tedbirleri
• Uygun iş ekipmanı
• Doğru kişisel koruyucu donanım
• Eğitimli çalışanlar
• Ehil kişi gözetimi
• Ekipman kontrol ve bakımları
• Acil durum ve kurtarma planı

SİMA OSGB Yüksekte Güvenli Çalışma Eğitimi

SİMA OSGB, yüksekte çalışma bulunan işletmelerde saha koşullarını ve yapılan işleri değerlendirerek çalışanlara yönelik eğitim programları oluşturur. Eğitimler, işyerinin gerçek riskleri ve kullanılan ekipmanlar dikkate alınarak planlanır.

Hizmet kapsamında;

• Yüksekte yapılan işler belirlenir.
• Çalışma alanları ve düşme riskleri incelenir.
• Çalışanların eğitim ihtiyacı değerlendirilir.
• İşyerine uygun eğitim programı hazırlanır.
• Teorik ve uygun koşullarda uygulamalı eğitim verilir.
• Kişisel koruyucu donanımlar tanıtılır.
• Çalışanların doğru ekipman kullanımı desteklenir.
• Acil durum ve kurtarma planına yönelik bilgilendirme yapılır.
• Eğitim katılım kayıtlarının oluşturulmasına destek olunur.
• Sahadaki güvenli çalışma uygulamaları takip edilir.

Neden SİMA OSGB?

• Deneyimli iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri
• İşyerine özel eğitim planlaması
• Teorik ve uygulamalı eğitim yaklaşımı
• Toplu korunmaya öncelik veren güvenlik anlayışı
• Ankraj, yaşam hattı ve düşüş durdurma sistemleri hakkında bilgilendirme
• Kullanılan ekipmana uygun eğitim içeriği
• Acil durum ve kurtarma planlamasına destek
• İşverenin eğitim yükümlülüğünün yerine getirilmesine katkı

Yüksekte Güvenli Çalışma Eğitimi İçin Bize Ulaşın

Çalışanlarınızı yüksekte çalışma konusunda bilgilendirmeden ve gerekli güvenlik tedbirlerini almadan işe başlatmayın. Yüksekte çalışma risklerinin belirlenmesi, çalışanların eğitilmesi ve güvenli çalışma yöntemlerinin geliştirilmesi için SİMA OSGB yüksekte güvenli çalışma eğitimi hizmetinden yararlanabilirsiniz.

Yüksekte çalışma eğitimi, uygulamalı ekipman kullanımı, çalışma planı ve düşmeye karşı koruyucu sistemler hakkında ayrıntılı bilgi almak için SİMA OSGB ile iletişime geçebilirsiniz.